10.- Aspectos xurídicos

10.1.- O correo publicitario non solicitado

Non hai dúbida de que o SPAM (ou correo electrónico de publicidade non solicitada) é un os maiores problemas da Rede ultimamente. Segundo publicou a revista "Código Cero", calcúlase que estas mensaxes son xa o 36% do total de e-mails en Internet, cun incremento anual do 8%.

Para atallar este problema dende un punto de vista legal, a nova Lei 34/2002 de 11 de xullo de Servicios da Sociedade da Información e do Comercio Electrónico (LSSI) prohíbe expresamente esta práctica no artigo 21. Dita norma, que entra en vigor o 12 de outubro, dispón que non se poderán enviar comunicacións comerciais por correo electrónico ou medio equivalente a destinatarios que non o solicitaran ou autorizaran expresa e previamente.

O incumprimento desta prohibición contémplase como unha infracción leve ou grave, se hai habitualidade (máis de tres envíos nun ano), con sancións de ata 30.000 ou 150.000 euros, respectivamente.

Por outra banda, a Lei Orgánica 15/1999, de 13 de decembro, de Protección de Datos de Carácter Persoal (LOPD) impón a obriga de solicitar o consentimento do destinatario para incluír o seu enderezo de e-mail no ficheiro de publicidade da empresa. Esta norma, pola súa banda, cataloga como infracción grave o seu incumprimento con sanción de ata 300.000 euros.
¿E como debe cumplir esta lexislación o empresario español para evitar ser sancionado? O noso consello é que se dirixa, un por un, a todos os destinatarios de correos electrónicos publicitarios que figuren na súa base de datos e solicite o seu consentimento expreso para poder seguir enviándolles comunicacións comerciais por este medio e que non inclúa ningún outro novo destinatario sen ter cumprido este requisito Isto só é aplicable se ditos destinatarios non o solicitaron ou autorizaron expresamente no pasado.

É importante destacar que só se cumpre a normativa se obtemos unha "resposta expresa" dos destinatarios autorizando o envío, isto é, por exemplo, que nos envíen un e-mail de volta manifestando a súa conformidade. Tanto os destinatarios que se neguen como os que non contesten deben ser eliminados sen dilación da base de datos de publicidade e non se lles poderá dirixir ningún correo electrónico deste tipo no futuro. Isto, sen dúbida, diminuirá significativamente o número de destinatarios da nosa publicidade pero, pola contra, aumentará a súa calidade e evitaranos posibles sancións no futuro

A mesma Lei Orgánica 15/1999 establece a obriga de rexistro das bases de datos de carácter persoal que recaben as empresas na súa actividade comercial. Dende a web da Axencia de Protección de Datos podemos encontrar os formularios para inscribir os nosos ficheiros (www.agenciaprotecciondatos.org). Esta lei impón obrigacións legais para as persoas físicas ou xurídicas que posúan ficheiros con datos de carácter persoal, penalizando con multas de entre 600 e 600.000 euros en función do carácter e clasificación que a propia lei fai da información.

10.2- A lei en Internet

Ben é sabido que nos tocou vivir unha auténtica revolución, coa chegada das tecnoloxías da comunicación e Internet.
As empresas non están á marxe desta revolución. Cada vez son máis as que se introducen no novo contorno de Internet, ofrecendo información sobre os seus productos e servicios ou mesmo comerciando directamente a través da Rede. É o que coñecemos por comercio electrónico.

O Dereito, como instrumento artellador das relacións sociais e económicas, debe dar resposta a esta nova realidade, aplicándolle o marco legal tradicional, a través da súa interpretación. Debido a isto, asistimos a un importante desenvolvemento dunha nova rama ou especialidade xurídica: o Dereito Informático.

Parte desta tarefa xa se fixo: a Ley Orgánica 15/1999 de Protección de Datos de carácter Persoal (LOPD) ou o Real Decreto- Lei 14/1999 sobre Sinatura Electrónica son exemplos disto.
Pero o máximo expoñente disto ata a data é a Lei 34/2002 de Servicios da Sociedade da Información e do Comercio Electrónico (LSSI), que foi amplamente debatida e coñecida en Internet. Sen embargo, hai que destacar que, moi ó contrario do que se adoita a pensar, Internet non escapa á aplicación da Lei. Posto que, aínda que non se aproben novas normas, o Dereito tradicional tamén se aplica á Rede. Ó fin e ó cabo, detrás deste 'mundo virtual' áchanse persoas reais, co seu nome, os seus apelidos e o seu enderezo físico. Tódolos días vemos exemplos nos medios de comunicación que o amosan: demandas contra contidos de páxinas web, recuperación de nomes de dominio que vulneraban marcas, compras e vendas válidas realizadas on line, defensa da libre competencia (caso Microsoft) e a protección dos dereitos sobre as creacións orixinais (caso Napster), entre outros.

En conclusión, cabe dicir que, aínda que queda moito por facer, o Dereito Informático xa está o suficientemente desenvolvido como para solucionar a maioría dos conflictos e regular a maioría das relacións sociais e económicas que se producen en Internet e, en xeral, na nova Sociedade da Información

10.3.- A firma electrónica

Estamos moi afeitos á tinta e ó papel. Semella que só existe un contrato se queda recollido nunha serie de follas asinadas, a ser posible, mataseladas e incluso en papel timbrado. Nada máis lonxe da realidade xurídica. Tódolos días celebramos ducias de contratos sen decatarnos: ó mercar o xornal, tomar un café, coller o bus ou ir ó cine. Son contratos "non escritos", pero válidos legalmente. De feito, se o xornal está mal impreso ou o café está frío, podemos reclamar a súa restitución ou a devolución dos cartos, incluso por vía xudicial. A pesar disto, en moitas situacións é convinte, e incluso necesario, que haxa un documento escrito, xa sexa polo valor ou importancia do asunto ou por esixencia legal. Agora ben, incluso neste caso, "escrito" non é sinónimo de "en papel". Proba disto é o Real Decreto-Lei 14/1999, de 17 de setembro, que regula a Sinatura Electrónica. Con esta normativa, España convertiuse nun dos primeiros países en recoñecer legalmente a validez dun documento asinado dixitalmente. O mesmo documento é máis seguro e fiable posto que a sinatura electrónica non só indica "quen asina", senón tamén "o que asina", xa que se vincula ó propio texto do documento (e isto en papel é imposible).

Daquela, a sinatura electrónica existe xuridicamente dende 1999 no noso país e é útil. Mais, ¿utilízase na práctica? Non todo o que sería desexable. Sen embargo, hai un exitoso exemplo da implantación e utilidade da sinatura electrónica: a declaración de impostos on line. Lamentablemente non cundiu no ámbito privado e, por iso, o Goberno prepara unha importante reforma, co Anteproxecto dunha nova Lei de Firma Electrónica de 26 de xullo de 2002, que contempla a creación do Documento de Identidade dixital, o que suporá a xeralización da tendencia e uso da sinatura electrónica no noso país. Se ten éxito, axudará a dotar dunha maior seguridade xurídica ó comercio-e e a que cambiemos o chip" e confiemos ó menos tanto na realidade dixital como na física (se non máis).

10.4.- As facturas dixitais

A factura on line conta xa co recoñecemento legal da Axencia Tributaria (www.aeat.es), co que a partir dagora o recibo en papel non será obrigatorio. A Asociación Española de Codificación Comercial (AECOC) estima que as máis de 2.700 empresas usuarias do sistema de Intercambio Electrónico de Documentos (EDI) en España aforrarán uns 18 millóns de euros anuais co emprego da factura electrónica. A regulación das e-facturas baséase nunha directiva europea, o que da pé a un sistema estándar para as empresas da UE

10.5.- Os contratos electrónicos

Podemos dicir sen lugar a dúbidas que un dos aspectos máis positivos da Lei é o que se refire ó disposto en materia de contratos electrónicos.
A LSSI recoñece a plena validez xurídica dos contratos celebrados por vía electrónica, pero ademais, no apartado 3 do seu artigo 23, equipárao ó "contrato escrito", polo que sempre que a lei esixa que un contrato conste por escrito (por exemplo, determinados contratos de traballo) será suficiente con que se celebre por medios telemáticos.

Este recoñecemento ten unha grande trascendencia xa que, dende a aprobación desta Lei, podemos realizar todo tipo de operacións a través de Internet e con pleno recoñecemento xurídico: dende mercar un coche ou alquilar un apartamento ata pedir un préstamo ou contratar a un empregado. De feito, a LSSI só sinala dúas excepcións onde os contratos electrónicos non son admisibles:

1) Os contratos referidos ó Dereito de Familia e poderemos facer testamento nin capitulacións matrimoniais a través de Internet.

2) Todas aquelas operacións que esixan a intervención dun notario ou corredor de comercio e o outorgamento dunha escritura ou documento público (de momento non existe a escritura pública electrónica).

En canto a este último caso, velaquí un exemplo claro: podemos mercar unha casa a través de Internet con plena validez xurídica, pero se queremos inscribir dita adquisición no Rexistro da Propiedade deberemos acudir ó notario para dar fe pública do contrato electrónico celebrado

10.6.- A devolución dos pagos con tarxeta: un risco real para o empresario

Xeralmente, adóitase dicir que un dos principais factores que frean o desenvolvemento do comercio electrónico é o medo dos consumidores a facilitar os datos da súa tarxeta de crédito ou de débito a través de Internet. Por iso, existe a crenza de que o consumidor está máis desprotexido na Rede que o propio ciber-empresario. Sen embargo, a realidade é a contraria. E isto explicarémolo sen facer referencia ó exemplo de que é máis inseguro dar a tarxeta a un camareiro nun restaurante (o que xenerou xustificadas protestas do gremio).

O artigo 46 da Lei 7/1996, de 15 de xaneiro, de Ordenación do Comercio Minorista, dispón que "cando o importe dunha compra se cargue fraudulenta ou indebidamente utilizando o número dunha tarxeta de pago, o seu titular poderá esixir a inmediata anulación do cargo". Isto significa que o consumidor sempre pode solicitar que lle devolvan os pagos non recoñecidos cargados á súa tarxeta e cunha simple comunicación ó banco. A protección aquí é total. Polo contrario, no que se refire ó empresario, cando realiza unha venda con tarxeta no "mundo físico" (léase no electrónico) dálle a asinar ó cliente un xustificante da transacción. Sen embargo, no "mundo virtual" (en Internet) non existe este trámite, xa que simplemente o cliente introduce os datos da tarxeta e realízase automaticamente a transacción. Deste xeito, se un cliente rexeita un pago realizado con tarxeta, o empresario "non virtual" sempre pode presentar o xustificante firmado como proba de que este realizou a compra, deixando sen efecto a devolución do pago. Sen embargo, no comercio electrónico, o ciber-empresario non poderá presentar dita proba e deberá asistir case impotente á devolución de dito pago. Polo tanto, o ciber-empresario é o que está verdadeiramente desprotexido nas compras electrónicas con tarxeta, e non o consumidor.

Ante esta situación, ¿como pode protexerse o ciber-empresario? Pois, ademais de intentar facer aprovisionamento doutros medios probatorios que demostren a compra efectiva por parte do cliente (por exemplo, firma de albaráns de entrega, etc.), o desexable sería a utilización da firma electrónica neste tipo de transaccións, o que permitiría a súa proba de xeito equivalente ó papel. Pero desgraciadamente, aínda estamos lonxe da popularización deste sistema no comercio electrónico.

10.7.- Os impostos cibernéticos: O Imposto de Valor Engadido (IVE) na Rede

Unha vez analizados neste tema algúns dos requisitos xurídicos para ter en conta á hora de montar un negocio de comercio-e, en base principalmente á Lei 34/2002 de Servicios da Sociedade da Información e de Comercio Electrónico (LSSICE), nesta ocasión abordamos o complexo ámbito dos impostos aplicables na Rede.

Moitas foron as propostas de regulación da fiscalidade de Internet e poucas as normas finalmente aprobadas polosestados. Entre as propostas podemos destacar pola súa orixinalidade o chamado "bit tax", o imposto sobre os ‘bits’ que foi presentado en diversos foros internacionais e que se baseaba en pagar pola cantidade de información electrónica transmitida. Obviamente, non tiña sentido algún, xa que o valor real do transmitido pola Rede non está en relación directa co seu tamaño, senón co seu contido (sexa producto ou servicio prestado).

En canto á normativa finalmente aprobada, destacaremos por unha banda a lexislación federal norteamericana, que exime de pagar impostos indirectos ás empresas que operan a través de Internet. A devandita normativa é temporal, aínda que foi recentemente prorrogada, e aséntase sobre a intención das autoridades de EEUU de promover o comercio electrónico naquel país. En canto a Europa, recentemente aprobouse a Directiva 2002/38/CE de 7 de maio de 2002, pola que se modifica a Sexta Directiva 77/388/CEE sobre o IVE aplicable, entre outros, a algúns servicios prestados por vía electrónica. Esta normativa vén a clarificar a aplicación do IVE no ámbito do comercio electrónico, limitando a súa vixencia a tres anos a contar dende o 1 de xullo do 2003 ata o 1 de xullo do 2006, data na que deberá ser modificada ou ampliada a súa vixencia.

Basicamente, esta directiva permite ás empresas europeas vender os seus productos ou servicios a consumidores extracomunitarios a través de Internet sen necesidade de aplicarlles o IVE. Á súa vez, obriga a determinadas empresas extracomunitarias a aplicar dito imposto nas súas vendas a consumidores europeos. Isto, sen dúbida, suporá unha gran vantaxe competitiva dos productos e servicios europeos comercializados a través da Rede ó poder venderse fóra máis baratos, á par que será unha desvantaxe para as empresas de comercio-e extracomunitarias (principalmente norteamericanas), que deberán incrementar os seus prezos co correspondente IVE para gran parte das súas vendas na Unión Europea.